مقدمه‏

مقدمه‏

ألم تر كيف ضرب اللّه مثلا كلمة طيّبة كشجرة طيّبة أصلها ثابت و فرعها فى السّماء* تؤتى أكلها كلّ حين بإذن ربّها؛ «1» آيا نديدى خدا چگونه مثل زده سخنى پاك كه مانند درختى پاك است كه ريشه‏اش استوار و شاخه‏اش در آسمان است؟ ميوه‏اش را هر دم به اذن پروردگارش مى‏دهد.

 

1. بی‏ شك انقلاب اسلامی ايران از بزرگ‏ترين انقلاب‏های جهان است كه سرمنشأ تحولات گسترده سياسی، اجتماعی و فرهنگی در جامعه بزرگ بشری امروز، بوده و خواهد بود. زلزله عظيمی كه در شرق اسلامی در دهه‏ های پايانی قرن بيستم به وقوع پيوست، هر دو قطب غرب سرمايه‏ داری و شرق سوسياليستی را به سختی تكان داد و نظريه ‏پردازان علوم سياسی را متوجه ظهور قدرتی در برابر ابرقدرت‏های زمان نمود. اين‏قدرت چيزی جز قدرت دين نبود كه پس از قرن‏ها انزوا و حاشيه‏ نشينی بار ديگر ايفاگر نقش برتر و ممتاز خويش در عرصه زندگی سياسی انسان می‏شد. در سده گذشته انقلاب‏های ضد استبدادی مشروطه و ضد استعماری ملی شدن نفت، گرچه از عنصر مكتب و رهبری دينی نيز برخوردار بودند- و همين امر در پيدايی و شكوفايی اين نهضت‏ها سهمی اساسی داشت- اما دليل اصلی ناكامی و عدم توفيق آنها را بايد در فاصله گرفتن از مكتب و ناديده گرفتن قدرت آن و انحراف از مسير عزت اسلامی دانست.

ملت بزرگ و هوشمند ايران به خوبی از تجربه‏های ناموفق گذشته درس گرفت و اين‏بار انقلابی را بنيان نهاد كه ويژگی اصلی آن اسلامی بودن است. انقلاب اسلامی با سرعت و وسعت شگفت‏انگيزی در خارج از مرزهای جغرافيايی خود نفوذ كرد و پيام خويش را كه پيام عزت، كرامت، آزادگی و حريت، عدالت و در يك كلام پيام رويكرد به دين بود با صدايی رسا در جهان طنين‏افكن نمود. اينك كه اين انقلاب دو دهه پرفراز و نشيب از عمر خود را سپری كرده است، در نام‏گذاری آن به عنوان «انقلاب مادر» ترديدی نمی‏توان كرد. ايران پس از انقلاب اسلامی در سطح ملی و بين‏المللی مركز ثقل تحولاتی قرار گرفته كه به طور مستقيم و غير مستقيم بر جامعه جهانی تأثيرگذار بوده است. ميزان اين تأثيرگذاری را می‏توان از حجم گسترده اقدامات انجام شده با هدف براندازی اين انقلاب در داخل و خارج محاسبه كرد. شايد بتوان اين خصيصه را نيز از مختصان چنين انقلابی برشمرد.

2. تحليل‏گران غربی با ذهنيتی كه از نقش مذهش در قرون وسطی و نارضايتی مردم از عملكرد دين و كليسا در جامعه دارند در اين انديشه ‏اند كه چگونه يك انقلاب مكتبی با پشتوانه عظيم مردمی به وقوع پيوسته و در گذر زمان هرگاه كه اراده كرده، امواج ميليونی از قشرهای گوناگونی جامعه را به ميدان آورده است.

تفاوت‏های بنيادين ميان مسيحيت تحريف شده و نحوه كاركرد رهبران كليسا با مكتب رهايی‏بخش اسلام و روحانيت، موجب شده است تا برخی دانشمندان غربی به مطالعه جدی اسلام و نظام سياسی آن بپردازند.

3. نظام سياسی اسلام بر دو پايه اساسی بنا نهاده شده است: پايه نخست، رابطه «دين و سياست» و پايه دوم، بررسی «حاكميت و ولايت». نظريه های ارائه شده از سوی انديشوران دينی نيز در ارائه تصويری از اين مبانی بسيار حايز اهميت است. از اين‏رو، كتاب مشتمل بر يك مقدمه، و سه بخش است: بخش اول به مباحث اسلام و سياست می‏پردازد؛ بخش دوم به حاكميت و ولايت و بخش سوم به نظريه‏ های فقها در ارتباط با حكومت اختصاص يافته است.

4. در پايان كتاب سه پيوست وجود دارد. پيوست اول برای آشنايی با ساير نظام‏های سياسی، نيم‏نگاهی به اين نظام‏ها دارد. رابطه دين با آزادی و جامعه مدنی نيز به لحاظ اهميت و ارتباط آنها با مباحث كتاب، بررسی شده است.

5. از آن‏جا كه در تدوين اين اثر، آموزشی بودن آن مورد توجه بوده است، مباحث آن را به شيوه زير ارائه كرده‏ايم:

- ارائه گزيده‏ای از مطالب هر فصل در پايان آن.

- آوردن چكيده‏ای از كل مباحث هر بخش در پايان بخش.

- طرح سؤالاتی در دو قسمت پرسش (مربوط به متن) و پژوهش (خارج از متن) در پايان هر بخش.

- استفاده از منابع دست اول در حدّ امكان.

- معرفی منابع تكميلی مربوط به هر بخش جهت مراجعات پژوهشی در پايان هر بخش.

6- اصطلاحات به كار رفته در كتاب با علامت* مشخص گرديده و در پايان كتاب تحت عنوان «اصطلاح‏نامه» به صورت الفبايی و در حدّ امكان با معادل‏های انگليسی و عربی تعريف و در پاره‏ای موارد تحليل گرديده‏اند.

7- در ترجمه آيات قرآن كريم، از ترجمه ممتاز آقای محمد مهدی فولادوند استفاده شده است.

8- مطالب كتاب در حدّ سه واحد درسی تنظيم شده است و در تدريس آن ضمن تأكيد بر اضافه نمودن مباحث پيوست اول پرسش از آيات و روايات (به جز آيات و روايات كليدی)، جدول‏ها و سند روايات توصيه نمی‏گردد.

9- كتاب حاضر اولين متن آموزشی در زمينه «مبانی حكومت اسلامی» است و گام اول طبيعتا با كاستی‏ها و احيانا مشكلاتی همراه خواهد بود. از اين‏رو، نگارنده پيشنهادهای صاحب‏نظران را به ديده منّت می‏پذيرد.

10- در آغاز دهه سوم انقلاب كه مقارن با يكصدمين سالگرد تولد معمار بزرگ انقلاب،

پرچمدار اسلام ناب محمدی‏ صلّی اللّه عليه و اله، نادره دوران و برپاكننده جمهوری اسلامی در ايران حضرت امام خمينی قدّس سرّه است، اين ناچيزترين اقدام به پيشگاه باعظمت آن سفركرده كه صد قافله دل همره اوست، هديه می‏گردد. پی‏گيری‏های فاضل محترم حجة الاسلام آقای احمد ديانی از ابتدا تا انتها بی‏ گمان در تدوين اين اثر سهمی اساسی داشته است كه اين قلم از عهده سپاس آن برنمی‏آيد. هم‏چنين بر خود لازم می‏دانم از همه عزيزان مؤسسه بوستان كتاب (مركز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم) كه در ويرايش و آماده‏سازی و نشر اين اثر، تلاش وافر كرده‏ اند، تشكر نمايم.

حسين جوان آراسته‏

قم- بهمن 1378

                    

بخش اول: اسلام و سياست‏

طرح بحث‏

بررسی رابطه دين و سياست در رأس مباحث مربوط به حكومت در نظام سياسی اسلام قرار دارد.

تشكيل حكومت در اسلام تنها زمانی می‏تواند مطرح گردد كه دين اسلام مشتمل بر امور سياسی باشد، در غير اين صورت، تمام مباحث حاكميت دينی و ولايت سياسی پيامبران و امامان معصوم عليهم السّلام و به تبع آنان ولايت فقيهان در عصر غيبت با مشكل دفاع عقلانی مواجه می‏گردد؛ زيرا ولايت فقيهان، فرع بر ولايت امامان و ولايت امامان فرع بر ولايت پيامبران است. برای پيامبر نيز بدان جهت كه بيان‏كننده و مجری احكام دين است، هنگامی امكان ولايت و حكومت وجود دارد كه مسائل حكومتی در متن دين جای گرفته باشد، ولی چنان‏چه دين صرفا يك سلسله احكام عبادی فردی و ناظر بر رابطه فرد با خدا تلقی شود كه به منظور سامان بخشيدن به امر آخرت انسان- نه امور دنيايی وی- در اختيار پيامبر قرار گرفته است، ديگر نمی‏توان برای پيامبر لزوم حكومت در كنار اهداف نبوت را اثبات نمود. اگر دين و مكتب- آن گونه كه بعضی تصور می‏كنند- اعلام كند كه هيچ رابطه‏ای با حكومت ندارم چگونه معقول است كه پيامبر چنين دينی، داعيه حكومت به عنوان امری مربوط به رسالت و نبوت خويش داشته باشد؟

با اين بيان روشن می‏گردد كه بحث از نظام سياسی اسلام و ولايت فقيهان از نظر ساختاری بر طبقه چهارم از بنايی قرار گرفته است كه طبقه زيرين، آن رابطه دين و سياست است. درصورتی‏كه به هر دليلی اين رابطه نفی گردد تمامی اين بنا فرو می‏ريزد و اساسا بحث از ولايت فقيه و حتی بحث از ولايت پيامبران و امامان معصوم عليهم السّلام لغو و بيهوده خواهد بود؛ به بيان ديگر، مادر همه مسائل مربوط به حاكميت در اسلام، رابطه دين و سياست است.

                    

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
محتوای بیشتر در این بخش: فصل اول: رابطه اسلام و سياست‏ »

پیام هفته

گفتار نرم و خوب با مردم
قرآن : ... قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ...  (سوره بقره، آیه 83)ترجمه: با مردم خوب و نرم سخن بگویید(هرکس که می خواهد باشد).حدیث: قَالَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَّ : یا معاذ، اوصیک ... و لین الکلام ... (نزهه الناظر و تنبیه الخاطر، ص 30)ترجمه: رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) از سفارش هایی که معاذ بن جبل کرد وقتی او را به عنوان حاکم به یمن می فرستاد: به تو سفارش می کنم که با مردم، نرم و با مدارا سخن بگویی.

ادامه مطلب

موسسه صراط مبین

نشانی : ایران - قم
صندوق پستی: 1516-37195
تلفن: 5-32906404 25 98+
پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید